Müzenin İçinden
    Müze Binası
   Voyvoda Caddesi
    Konsept ve Kurgu
    Sergileme Tasarımı
    Mimari Tasarım
    Etkinlikler
    Yayınlar
    Sergiler
    Voyvoda Caddesi Toplantıları Metinleri
   Sık Sorulan Sorular
    Künye
KONSEPT VE KURGU HAKKINDA

  
1989 yılından beri üzerinde çalıştığım arşivlerinden hareketle Osmanlı Bankası'nın öyküsünü anlatacak bir müzenin kurgusunu gerçekleştirmek, bazı açılardan kolay, birçok açıdan ise zor bir projeydi. Kolaydı, zira bizzat tasnif ettiğim arşivin içeriğini iyi biliyordum. Üstelik 1997'de küratörlüğünü üstlendiğim "Tarihten İzler - Osmanlı Bankası Arşivi Sergisi", bu konuda ciddi bir ön çalışma niteliği taşıyordu. Daha sonra yine Osmanlı Bankası arşivlerinden yararlanarak gerçekleştirdiğim sergiler, yayınladığım kitap ve makaleler sayesinde hem tecrübemi artırmış, hem de aynı arşivi farklı açılardan ele alarak kullanma fırsatı bulmuştum. Ancak bütün deneyim ve birikimime rağmen, işin zor tarafları da vardı. Bu denli zengin bir kaynaktan hangi belgeleri seçmek, hangilerini feda etmek gerekiyordu? Sergilenmek üzere seçilen belgelerin, aslında benzer binlerce belgenin sadece birer örneği olduğu nasıl anlatılacak, nasıl hissettirilecekti? 1856'dan 1930'lara uzanan 80 yıllık bir tarihin içinden, hangi olaylar, hangi gelişmeler, hangi olgular vurgulanmalıydı? Arşivin ışık tuttuğu kurumun kendi tarihiyle, içinde bulunduğu toplumsal, siyasi ve iktisadi ortamı arasında nasıl bir denge kurulmalıydı? Oldukça teknik sayılabilecek bir konunun geniş bir ziyaretçi kitlesine aktarımı, sıkıcı ve didaktik olmaktan nasıl kurtarılabilirdi? Çoğu Fransızca ve Osmanlıca yazılmış, dolayısıyla ziyaretçilerin çoğu tarafından okunamayacak belgelerin içeriği nasıl aktarılmalıydı? Metin, belge ve illüstrasyonlar arasında nasıl bir denge oluşturulabilirdi?
Bu soruların hiçbirinin mükemmel bir cevabı olmadığı, dolayısıyla bir tarafa verilen dikkatin başka bir taraftan kayba yol açacağı aşikârdı. Gene de tarih, belge ve ziyaretçi arasındaki hassas dengeyi olabildiğince korumak amacıyla, birkaç ilke kararını uygulamaya çalıştım:

- Kurgu, bankanın kendi tarihi açısından gereken kronolojik bir akışla, ortamla ilişkilerinin daha iyi algılanması için gereken tematik yaklaşımı birleştirmeliydi. Dolayısıyla, bazı panolar belirli dönemlerde bankanın geçirdiği gelişmeleri zaman ekseni üzerinde aktarırken, diğerleri (müşteri, müşteri kategorileri, şube ağı, personel profilleri vb) zamandan neredeyse bağımsız olarak belirli türde veya açıdaki bir bakışı yansıtmalıydı.

- Belgeleri tercüme etmek gibi algılamayı ağırlaştırıcı yöntemlerden mümkün olduğunca kaçınılmalı, metin, her pano için bir-iki paragraflık toparlayıcı bir anlatımla sınırlı kalmalıydı. Her belgenin içeriğinin algılanması, nisbeten detaylı bir künyelemeyle, toparlayıcı metin ile belge türleri arasında mümkün olduğunca rahat kurulabilecek bir çıkarsamaya dayandırılmalıydı.

- Bazı durumlarda imkânsız olsa bile, arşiv dışındaki kaynaklardan elde edilecek fotoğraf, gravür gibi görüntüler, belgelerle ilişkilendirilerek görsellik artırılmalıydı. Bankanın kendi fotoğraflarından yararlanıldığında ise mümkün olduğunca kalabalık gruplar halinde kullanılarak (pozlarına göre tasnif edilen memur fotoğrafları örneğindeki gibi) imaj üzerine kurulu, izlenimci bir aktarıma yer verilmeliydi.

- Seçilen belgelerle arşiv serileri arasındaki ilişkiyi oluşturmak için, müzenin bazı bölümleri çok sayıdaki benzer belgenin toplu olarak sergilendiği mekânlara dönüştürülmeliydi. Bu amaçla, kendileri birer tarihi obje olan ve müze mekânının ortasında yer alan kasa daireleri, arşiv evrakının ziyaretçiler tarafından seriler halinde görülebildiği, sayfa çevirir gibi algılanabildiği bir mekân haline gelmeliydi. Aynı mantıkla, ana sergide dosyalarından çıkarılarak tek tek sergilenen belgelerin, dosyaların içinde nasıl yer aldıklarını anlatabilmek için, bazı dosya örneklerinin ayrıntılı bir şekilde görülebilmeleri sağlanmalıydı.

- Ana sergilemede kaçınılan tercüme ve ayrıntılı içerik anlatımı, müzenin içinde yer alacak bilgisayar destekli kurguda kullanılarak, ziyaretçilerin zaman ve temalar arasında gidip gelerek kendi kendilerine "sanal" bir gezi yapmaları sağlanabilmeliydi.

- Esasen karmaşık ve teknik nitelikte bir öykünün, mümkün olduğunca basitleştirilmesi için çaba harcamakla birlikte, bu basitleştirmenin bir sınırının olduğunu ve kurgunun ister istemez belirli bir bilgi düzeyinin altında tam algılanamayacağını kabullenmek şarttı.

Bütün bu ilkelerin ışığında ortaya çıkacak kurgunun, bankanın tarihinden çok, son dönem Osmanlı ile erken dönem Cumhuriyet tarihinin bazı önemli siyasi, iktisadi ve toplumsal özelliklerine, gelişmelerine, değişimlerine ışık tutan bir araç haline geldiği bir öyküye dönüşmesini amaçlıyordum. Ziyaretçinin bilgi, eğitim, yaş ve merak düzeyine göre farklı şekil ve seviyelerde algılayacağı kurgu, kimine bir toplumsal tarih müzesi, kimine bir bankacılık müzesi, kimine ise çeşitli araştırmalara açılımlar sağlayabilecek bir arşiv merkezinin vitrini çağrışımı yaparak, geniş bir ilgi yelpazesine hitap edebilmeliydi.
Başa Dön  


  EDHEM ELDEM  
  Osmanlı Bankası Müzesi'nin konsept ve kurgusunu gerçekleştirmiş olan Prof. Dr. Edhem Eldem, 1989 yılından beri Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. 1989 yılında tasnifine başlamış olduğu Osmanlı Bankası arşivinin envanterini 1994'te yayınlamış olan Eldem, 1997'den beri Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi'nin oluşturulmasında ve merkezin sonraki çalışmalarında aktif bir rol oynamıştırTarihten İzler. Osmanlı Bankası Arşivi Sergisi (1997), Nakden Tarih. Osmanlı'dan Günümüze Kâğıt Para Sergisi (1998), Bankalar Caddesi. Osmanlı'dan Günümüze Voyvoda Caddesi (2000) isimli sergilerinin küratörlüğünü üstlenen Eldem, Osmanlı Bankası'nın tarihiyle ilgili aşağıdaki kitapların yazarıdır:
Banque Impériale Ottomane. Inventaire commenté des archives, İstanbul, 1994.
135 Yıllık Bir Hazine. Osmanlı Bankası Arşivinde Tarihten İzler, İstanbul, 1997.
A 135-Year-Old Treasure. Glimpses from the Past in the Ottoman Bank Archives, Istanbul, 1998.
Osmanlı Bankası Arşivi ve Tahsin İsbiroğlu Koleksiyonundan Osmanlı Bankası Banknotları (1863-1914), İstanbul, 1998.
Banknotes of the Imperial Ottoman Bank (1863-1914). Based on the Ottoman Bank Archives and the Tahsin İsbiroğlu Collection, Istanbul, 1999.
A History of the Ottoman Bank, Istanbul, 1999.
Osmanlı Bankası Tarihi, İstanbul, 1999.
Bankalar Caddesi. Osmanlı'dan Günümüze Voyvoda Caddesi. Voyvoda Street from Ottoman Times to Today, İstanbul, 2000.